بنام خدا

                              "  كاشت گندم بعد از ذرت كسب و كاري پر مخاطره "

وقتي كه ذرت ( سيلوئي ، دانه ايي و بذري ) زودتر از موعد برداشت مي گردد زارعين  فرصت كافي براي كاشت گندم زودرس بعد از ذرت را خواهند داشت ، هرچند در اين حالت خطراتي همچون فوزاريوم براي زراعت گندم وجود دارد.

ارتباط خطر بلايت فوزاريومي خوشه گندم بعد از كشت ذرت در اوايل قرن بيستم شناخته شده و  مطالعات گوناگون از سال 1917 تا 1925 ميلادي بر اساس مشاهدات مزرعه ايي تآئيد مي كنند كه بلايت فوزاريومي در مزارعي كه گندم بعد از ذرت مورد مورد كشت قرار گرفته، شديد بوده است و گفتني است اگر اِعمال عمليات هاي زراعي مثل تناوب زراعي و نكاشتن گندم يا جو بعد از ذرت نبود ،خطر بيماري شايد بيشتراز اين بود.

مطالعات نشان مي دهند كه تناوب زراعي از دهد 1920 تا امروز قابل اجرا بوده است ، بيماري بلايت فوزاريومي همزمان با توسعه اراضي تحت كشت ذرت افزايش يافته است، در سال 1984 بر اساس مطالعات پژوهشگران AAFC تيچ و هاملتون نتيجه اين شد كه در واقع كاشت گندم بعد از ذرت باعث توسعه بيماري و آلودگي مزارع گندم به بيماري بلايت فوزاريومي خوشه مي گردد. آنها در آزمايشاتشان در منطقه اي از آمريكا دريافتند كه در زمان كشت گندم بعد از ذرت از هر يكصد هزار خوشه گندم 349 خوشه مبتلا به بيماري و سطح بالاي مايكوتوكسين DON   657/. Mg/gr   بوده است، اگرگندم بعد از ديگر محصولات غير گرامينه (غلات) كشت گردد تعداد خوشه هاي آلوده از هر 100 هزار خوشه 30 عدد بوده و سطح DON  054/. ميلي گرم بر گرم بوده است.

طغيان آلودگي فوزاريوم در مناطق تحت كشت گندم امري غير قابل انكار بوده و در اين ميان سلامت انسان از اهميت خاصي برخوردار است ، اكثر اسپورهاي عامل بيماري فوزاريوم فقط پنج متر قابل انتقال هستند بنابراين مشكل آلودگي مزرعه گندم شما اغلب از مزرعه خودتان است ، خطر آلودگي فوزاريوم زمانيكه گندم بعد از ذرت كاشته مي شود به مراتب بيشتر از زماني است كه گندم بعد از ساير محصولات كشاورزي كاشته مي شود.

روش هاي كنترلي و مديريت بيماري فوزاريوم گندم :

اولين سيستم كنترلي :

استفاده از واريته هاي با مقاومت ژنتيكي بالا به بيماري فوزاريوم ،ارقام زراعي مقاومت مطلق و ايمني به بلايت فوزاريومي ندارند و اين ارقام زماني كه خطر آلودگي به بيماري در محدوده پايين تا متوسط است را كاهش مي دهند.

دومين سيستم كنترلي :

 دومين ابزار مديريت زراعي بر عليه فوراريوم استفاده از قارچ كش هاست ، سم فوليكور بر اساس استفاده اورژانسي از آن و استفاده ضروري در اواخر سال  بدين جهت2003 پيشنهاد گرديد ، گفتني است اگر تمام ابزارهاي مديريت كنترلي دقيقاً انجام پذيرند نشان مي دهد كه سم فوليكور  فقط مي تواند بيش از 50 درصد ميزان آلودگي فوزاريوم و مقداري از توكسين دانه را كنترل وكاهش مي دهد. سم فوليكور موقعي اثر بهتر دارد كه رقم زراعي از نظر ژنتيكي مقاوم و يا متحمل به بيماري باشد در اينصورت موفقيت بيشتري در كنترل بيماري حاصل خواهد شد.

سومين سيستم كنترلي : سومين ابزار مديريت زراعي كه قابل دسترس براي اكثر توليدكنندگان است  عمليات شخم مي باشد ، زيرا بقاياي گياهي اولين منبع و منشا آلودگي اين بيماري است و رابطه مستقيمي بين ماده آلوده ساز ( اينوكلئوم ) و تراكم بقاياي كاه و كلش ذرت و گندم در سطح مزرعه مي باشد . به عبارتي هر چه بقاياي گياهي و مدت ماندگاري بقاياي گياهي در سطح خاك بيشتر باشد پتانسيل توسعه و گسترش بيماري در مزرعه بيشتر خواهد شد.

در سال 1988 در آزمايشي كه انجام يافته بود بقاياي گندم و ذرت را با fusarium  graminearum   آلوده ساختند و سپس آنها بقاياي آلوده شده را تا عمق 10 سانتي متري به زير خاك بردند ، بعد آنها نمونه هايي را بدنبال انجام اين آلوده سازي در زمان گلدهي گندم جمع آوري نمودند ، آنها قسمتهاي توليد كننده اسپور ( پرتشيا ) را فقط در بقايايي كه در سطح خاك قرار داشتند پيدا و مشاهده نمودند و هيچ پرتشيايي در بقاياي برگردانده شده در عمق 10 سانتي متري يافت نگرديد.

اين نوشته و ساير مطالعات كاربردي تآئيد مي كنند كه بقاياي گياهي منبع اوليه ايجاد عامل آلودگي مي باشد ،لازم بذكر است مقداربقاياي گياهي ممكن است خيلي زياد نباشد مثل ، مقداربقاياي گياهي بر جاي مانده از زراعت ذرت علوفه ايي كه در مقايسه با زراعت ذرت بذري ويا دانه ايي كمتر مي باشد اما  همان بقاياي حداقل بر جاي مانده بر روي زمين مي توانند براي توليد اسپور و عامل آلودگي كافي باشند.در طول چندسال گذشته همچنين بالاترين سطوح آلودگي فوزاريوم حتي زماني بوده كه گندم بعد از ذرت علوفه ايي كشت گرديده است.

در پايان قابل ذكر است عمليات شخم يكي از فاكتورهاي كنترلي موفقي است كه توسط آقايان تيچ و هاميلتون در سال 1984 مورد مطالعه قرار داده شد كه آنها يافتند عمليات شخم  بر روي بقاياي ذرت قبل از كشت گندم علي الخصوص سريعاً بعد از برداشت در عمق 10 – 15 سانتي متري مقدار آلودگي به فوزاريوم را از 370 خوشه آلوده  در 100،000 خوشه به 17 خوشه آلوده در 100000 خوشه در مزارعي كه بقاياي گياهي زيادي در سطح زمين قرار داشته است ، كاهش داده است پس عمليات شخم به تنهايي قادر به حذف بلايت خوشه نيست ، آن ممكن است خطر بلايت خوشه را كاهش دهد بنابراين زارعين بايستي پتانسيل خسارت و خطر بيماري را نسبت به سود بيشتر حاصل از سيستم شخم حداقل را در نظر بگيريد ( اين  سودها شامل كاهش و فرسايش خاك و افزايش عمق خاك زراعي مي شود) .

منبع :                                   http://www.ontarioweathernetwork.ca              

 ترجمه و تدوین : عسگر پوراصغر  کارشناس مسئول زراعت شرکت ملی کشت و صنعت پارس  

                  ارشناس فنی شرکت پایدارکشت مغان