بنام خدا
" مديريت بيماريهاي خاكزي و بقايازي درگندم "
براي جلوگيري ازفرسايش و جهت حفظ و نگهداري رطوبت خاك سعي بر آن مي شود كه از سيستم شخم حداقل و يا شخم سطحي استفاده گردد تا بقاياي گياهي بيشتري در سطح خاك بماند ، بقاياي گياهي به عنوان محيط زندگي و منبع موادغذايي براي عامل اكثر بيماريهاي گياهي است .
در زراعت گندم بيماريهايي كه بر روي بقايا فعاليت كرده و ايجاد بيماري مي كنند عبارت از بيماريهاي سپتورياي سوختگي برگي ،سپتورياي سوختگي گلومي ، پاخوره ،پوسيدگي هاي ريشه و طوقه و سوختگي هاي گياهچه ناشي از فوزاريوم مي باشد، لذا براي كنترل اين بيماريها بر روي بقايا ضروري است از مديريت تلفيقي استفاده گردد و مديريت خوب بيماري سبب مي گردد بوته ها در مقابل حمله بيماري مصون مانده و مقاوم باشند روش هايي كه براي مديريت تلفيقي بيماري اعمال مي گردند عبارتند از :
1- تناوب زراعي كارآمد :
تناوب زراعي يكي از روش هاي مؤثر زراعي براي كنترل بيماريهاي بقايازي و خاكزي مي باشد ،تناوب گندم با زراعتهاي غير هم گروه غلات سبب مي شود كه بقايا به جهت نيافتن ميزبان مناسب براي آلودگي از بين بروند و در نتيجه تجزيه بقايا، موادغذايي براي عامل بيماري از خاك تخليه گرديده و عوامل بيماري زا ( ميسليوم ، اسپورها و سايراندام هاي زايشي عوامل بيماري زا ) از بين بروند و كشت گندم بعد از زراعتهاي غير هم گروه كمترين آلودگي را داشته و بيماري به نوعي كنترل خواهد گرديد.
2- استفاده از ارقام محلي مقاوم :
ارقام زراعي متعددي از گندم وجود دارند كه سطح تحمل و مقاومتشان به عوامل بيماري زاي بقايازي و خاكزي متفاوت مي باشد لذا ارقام زراعي پربازده مقاوم و يا متحمل به بيماري اگر در دسترس باشند مؤثرترين و كم هزينه ترين روش در كنترل اين گروه بيماريها خواهد بود.
3-تاريخ كشت مناسب :
تاريخ كشت تآثير خيلي معني داري روي شدت اثر بيماريهاي خاكزي دارد مثلاً بيماري سفالسپوريوم نواري در صورتيكه گندم زود كشت گردد آلودگي به آن خيلي شديد خواهد بود ،به جهت اينكه توسعه زياد ريشه باعث تماس بيشتر با بقايا و بيماري هاي خاكزي شده و رخداد بيشتر بيماري را سبب مي گردد پس ضروري است مناسب ترين و ايده آل ترين تاريخ كشت هر منطقه تعيين و در آن تاريخ با در نظر گرفتن ساير شرايط اقليمي زراعت گندم كشت گردد.
4-استقرار بوته :
براي استقرارمناسب بوته بهتر است گندم در مزارع با خاك مرغوب كشت گردد ، گياهچه هاي سالم و قوي مي توانند در مقابل عوامل بيماري زا بهتر از بوته هاي ضعيف عمل كنند ، عمق كشت در خاكهاي با بافت متوسط تا خوب 2.5 تا 3.5 سانتي متر و در خاك هاي با بافت درشت 5 سانتي متر مي باشد ضروري است بافت خاك طوري باشد كه امكان تماس بهتر بذر با خاك را فراهم كند.
5- كنترل علف هاي هرز :
بيشتر عوامل بيماري زاي بقايازي و خاك زي گندم تعدادي از علف هاي هرز باريك برگ را نيز آلوده مي سازند ، كنترل علف هاي هرز و غلات خودرو در مزارع گندم به كاهش حجم عامل بيماري زا در مزرعه كمك كرده و به دنبال آن در طول فصل زراعي از شدت عامل آلودگي كاسته مي شود.
6- استفاده از قارچ كش ها :
تعدادي از قارچ كش ها مي توانند بيماري هاي بقايازي گندم را به نحو احسن كنترل كنند، قارچ كش هاي مؤثر مي توانند بيماري هاي سپتوريا ، پاخوره ، فوزاريوم و ساير بيماري هاي خاك زي را كنترل كنند ، عوامل بيماري زاي خاك زي سبب پوسيدگي هاي ريشه و طوقه ، سوختگي هاي گياهچه و بيماري هاي ناشي از آلودگي بذر به بوته شده ومي توانند با بكارگيري قارچ كش هاي مؤثر مخصوصاً بصورت ضد عفوني بذر باعث تيمار و كنترل بيماري گردند.
7- مديريت بقاياي گياهي :
براي كاهش فرسايش خاك توسط باد و آب ، بقاياي گياهي بيشتري در مزارع در سطح خاك نگداشته مي شوند ، اگر علف هاي هرز علفي يكساله در زمان برداشت تراكم زيادي داشته باشند بهتر است از علف كش گراماكسون يا اينكه بعد از برداشت گندم عمليات شخم صورت گيرد اين اقدام دو جنبه مفيد دارد:
اول اينكه علف هاي هرز علفي يكساله را كنترل نموده و رطوبت خاك را بجهت عدم استفاده علف هرز از آن حفظ نموده و از بذررفتن علف هاي هرز ممانعت به عمل مي آورد و دوم اينكه علف هاي هرز باريك برگ يكساله به عنوان ميزبان خوب براي يك سري از بيماريهاي قارچي و ويروسي هستند كنترل مي گردند.
پس نگهداري بقاياي گياهي در سطح خاك مزيت زيادي داشته كه در كل سبب حفاظت خاك مي شود و فوايد جانبي آن عبارت از حفظ رطوبت خاك با نگهداشتن برف در سطح مزرعه ، كاهش حركت آب درسطح مزرعه ، افزايش نفوذ آب ، كاهش دماي خاك و بهبود محيط زندگي موجودات خاكي مي باشد ،
بنابراين با اين فوايدي كه حفظ بقاياي گياهي در كنار عامل نگهداري و بيماري زايي بقاياي كاه و كلش در سطح مزرعه دارد ضروري است مديريت اصولي از طريق روش هايي كه گفته شد اعمال گردد تا بقاياي گياهي از بين نرفته و مثمرثمر واقع شده و از بيماري زايي آن كاسته ويا به كلي حذف گردد.
منبع : http://www.extension.nul.edu
نویسنده: عسگر پوراصغر کارشناس مسئول زراعت شرکت کشت و صنعت پارس
کارشناس فنی شرکت پایدارکشت مغان
